STRATEJİK YÖNETİM ANLAYIŞI, TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ:

Geçen yazımızda okulumuzda uygulanmaya başlanan Toplam Kalite Yönetimi (TKY) ile ilgili gerekçeleri ve bu konuda aldığımız mesafeyi sizlere aktarmıştık. Bu yazımızda Toplam Kalite Yönetimini daha iyi kavrayabilmek için bu yönetim metodunun temeli olan stratejik yönetim anlayışından ve stratejik planlamadan söz edeceğiz.

Toplam kalite yönetimi metodunu stratejik yönetim olarak tanımlamamızın sebebi, bu yönetim metodunun, yapılan stratejik planlar doğrultusunda uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Bu noktadan hareketle, konuyu daha iyi anlayabilmek için önce yönetim kavramını tanımlamamız ve “yönetimde planlamaya neden ihtiyaç duyulur?” , “Stratejik plan nedir?” sorularını cevaplamamız gerekir.

Nedir Yönetim? Yönetimde planlamaya neden ihtiyaç duyulur?

Yönetim önceden belirlenmiş amaçları gerçekleştirmek için gerekli olan araçlarla ilgili bir etkinlik ya da faaliyet olarak tanımlanır. Yönetim, belli bir amaca odaklanmış birden çok kişi arasında eşgüdümün sağlanması ve kaynakların etkili ve verimli bir şekilde kullanılması için gerekli tedbirlerin alınması olarak düşünüldüğünde kuşkusuz planlamanın yönetim sürecinde önemli bir yeri vardır.

Planlama; amaçların tanımlanması ve açıklanması, politikaların saptanması, programların düzenlenmesi, kullanılacak araçların ve yöntemlerin belirlenmesi gibi konularda verilecek çeşitli kararları kapsar. Genellikle örgütlerde kaynakların kıt, gereksinmelerin ise sınırsız olduğu söylenir. Her seviyedeki örgüt yöneticileri bu kıt kaynaklarla örgüt amaçlarına ulaşabilmek için planlama yapmak zorundadır.

Planlama; örgüt içindeki işbölümünü belirleyen yönetsel bir süreçtir. Planlama yönetim biliminde en sık kullanılan ve çok çeşitli tanımları olan bir kavramdır. Bu tanımlamalardan bazılarına göz atacak olursak;

*”Planlama ne yapılacağına önceden karar verilmesidir.”

* “Planlama, neyin, nerede, nasıl, ne zaman, niçin ve kimin tarafından yapılacağının önceden belirlenmesi sürecidir.

*“ Amaçların ve bu amaçlara elde edilmesi için gerekli olan faaliyetlerin belirlenmesi sürecine planlama adı verilir”

Bu tanımlamaları arttırmak mümkündür. Planlamanın çok değişik tanımları olmakla birlikte, bütün bu tanımlamalar planlamanın bazı ortak noktalarına işaret eder.

Ø Planlar geleceğe yönelik faaliyetlerdir,

Ø Planlama bir karar alma sürecidir,

Ø Planlama bir amaca yönelik olup, bu amacın gerçekleşmesi için en uygun yöntem ve araçların bulunması çalışmasıdır.

Planlar; sürelerine göre, uygulama biçimlerine göre ve yerine getirdikleri fonksiyona göre gruplandırmaya tabi tutulabilir.

Sürelerine Göre Planlar:

1-Kısa Vadeli: Genelde bir yıldan daha az süreyi kapsayan planlar.

2-Orta Vadeli: Bir ile beş yıl arasında bir süreyi kapsayan planlar.

3-Uzun Süreli: Beş yıl ve daha uzun süreyi kapsayan planlar.

Uygulama Biçimlerine Göre Planlar:

1-Demokratik Planlar

2-Zorlayıcı Planlar olarak sınıflandırılır.

Yerine getirdikleri fonksiyonlara göre de planlar; proje ve taktik planları, bölüm planları, stratejik planlar, geliştirme ve iyileştirme planları şeklinde de gruplandırılmaktadır.

Bu bilimsel tanımlamalar çerçevesinde baktığımız zaman, bizim Toplam Kalite Yönetimi çalışmalarımızda orta ve uzun vadeli olarak hazırladığımız Bir yıllık Gelişim ve 5 Yıllık Stratejik Planlarımız, bütün okul toplumunun katılımıyla hazırlandığı ve uygulamada da herkesin katılımını öngördüğü için Demokratik Planlar sınıfına girmektedir.

5 Yıllık planımız, yerine getirdiği fonksiyon açısından da stratejik plan olarak isimlendirilir. Stratejik plan, örgütün geleceğe yönelik olarak amaçlarının ve hedeflerinin saptanması ve bunlara ulaşabilmek için yapılması gerekenlerin belirlenmesi için yapılan planlardır.

Geçen haftaki yazımızda belirttiğimiz gibi biz önce amaçlarımızı belirledik, bizi bu amaçlara götürecek planları hazırladık ve yönetim anlayışımızı da stratejik yönetim olarak yeniledik. Yeni yönetim anlayışımızı stratejik yönetim olarak adlandırmamızın sebebi, çalışmalarımızın ana amacının 5 yıllık stratejik planda öngörülen hedeflere ulaşmak olmasıdır.

Bu kavramlar üzerinde dururken şunu unutmamamız gerekir; stratejik yönetim, planlamaya dayalı bir yönetim anlayışıdır. Toplam Kalite Yönetimi ise bu anlayışı hayata geçirecek bir yönetim metodudur. Bu durumu şöyle de ifade edebiliriz; stratejik yönetim hücum futbolu ise TKY de 3-5-2 sistemidir

Stratejik planlama ve yönetimi bu şekilde kısaca tanımladıktan sonra bu kavramların içeriği hakkında daha detaylı bilgi verebiliriz.

STRATEJİK YÖNETİM ANLAYIŞI:

Strateji, latince yol, çizgi, yatak anlamına gelen “stratum” Yunanlı general Strategos’ un sanat ve bilgeliğini belirtmek için kullanılan kelimedir. Türkçede strateji sürdürme, gönderme, götürme anlamındadır.

Günümüzde strateji kavramı, “ işletme ile çevresi arasındaki ilişkileri analiz ederek işletmenin istikametinin ve amaçlarının belirlenmesi, bunları gerçekleştirecek faaliyetlerin tespiti ve örgütün yeniden düzenlenerek gerekli kaynakların tahsis edilmesi” şeklinde tanımlanmaktadır

Stratejik yönetim süreci genel olarak beş aşamadan oluşmaktadır:

1-Çevresel çözümlemeler 2-Örgütsel yönün belirlenmesi 3-Stratejinin formüle edilmesi 4-Stratejinin uygulanması 5-Stratejik denetim

Stratejik yönetimin, her şeyden önce, genel yönetimin sahip olduğu özellikleri de kapsadığı belirtilmelidir. Ancak bu özelliklerden faklı olarak stratejik yönetimin kendine has bir takım özelliklerinden de bahsetmek mümkündür. Stratejik yönetimi diğer yönetimlerden ayırt etmeye yarayan özellikler şunlardır:

1. Stratejik yönetim, örgütteki en üst yönetimin bir fonksiyon olarak değerlendirilmelidir. Zira stratejik yönetim tümüyle işletmenin geleceğine yöneliktir.

2. İşletmenin vizyonuna yöneliktir; geleceğe yönelik uzun vadeli amaçları geliştirir, sonuca varmak için nelerin yapılması gerektiğini düşünür.

3. Stratejik yönetim, işletmeyi bir bütün olarak algılar; bütünü oluşturan diğer parçalar da ilgi alanı içindedir. Alınan stratejik kararların etkilerine yönelik bütün-parça ilişkisini göz önünde bulundurur.

4. Stratejik yönetim için işletme açık bir sistemdir. Bu nedenle çevre oldukça yakından takip edilen bir faktördür.

5. Stratejik yönetim, dış çevresine karşı toplumun çıkarlarını göz önüne alan bir sosyal sorumluluk taşır.

6. Stratejik yönetim, işletmenin temel amaçlarının gerçekleştirilmesine yönelik kaynak dağıtımını en etkili bir şekilde yapar.

7. Strateji yönetimin belirlediği amaçlar, alınan kararlar, faaliyetleri içinde en alt birimlere kadar herkesin ortak hareket noktasını oluşturur.

”Strateji yönetimi, örgütün geleceğe yönelik olarak amaçlarının ve hedeflerinin saptanmasına ve bunlara ulaşabilmek için yapılması gerekenlerin belirlenmesine olanak sağlar. Bunun özünde de stratejik planlama vardır.

STRATEJİK PLANLAMA:

Stratejik planlama verilere dayanarak örgütün geleceğiyle ilgili öngörülerde bulunmayı, çıkabilecek fırsatlar ve tehditlere örgütü hazırlamayı amaçlayan planlamadır. Bu yüzden stratejik planlamanın başarılı olabilmesi için örgütün, örgüt çevresinin mevcut fotoğrafının çok iyi çekilmesi ve örgütün geleceğiyle ilgili kuvvetli öngörülerde bulunulması gereklidir.

Stratejik planların diğer planlardan farkı bu planların kapsadıkları sürenin daha uzun olması ve içeriklerinin örgütün stratejisi ile ilişkili olmaları gösterilmektedir.

Eğitimdeki stratejik planlama süreci de endüstriyel ve ticari örgütlerde yer alan sürecin bir benzeridir. Misyon, amaç, üstün ve zayıf yönlerin, fırsat ve tehlikelerin saptanmasını sağlayan araçlar eğitimde kullanılabilir. Bu araçların kullanımı kolay ve basit olup etkili sonuçların alınmasını sağlayan gücünü ise ortak düşünme sürecinden alır. Bu süreç içinde yer alan bireyleri

· Kurumun var oluş nedenini,

· Kimler için var olduğunu,

· Doğru hedefleri olup olmadığı,

Konularında sorgulamaya iter.

STRATEJİK PLANLAMA KAVRAMLARI

Stratejik planlama kavramlarını doğru algılamadan planlamayı doğru yapmak imkansızdır.(Köksal,1998:65)

Durum Analizi: Bu kavram yönetime stratejik seçimler sunabilmek için, örgütün, ilgili taraflar, kaynaklar, çevresel/ içsel tehditler, fırsatlar açısından ne durumda olduğunun tespit edilmesini ifade eder.Okulun işlemesine etki eden sosyal, politik, ekonomik ve insan faktörlerinin analizidir.[1]

Vizyon: Vizyon gelecekle ilgilidir. İşletmenin veya herhangi bir topluluğun gelecekte bu günden daha iyi olmasını hedefleyen, gerçekçi ama erişilemeyecek gibi görünen yükseklikte olmasını amaçlayan bir süreçtir. (Özevren,1997:58)

Misyon: Misyon, niçin sorusunun cevabıdır. Bir başka ifadeyle örgütün biz niçin varız sorusuna verdiği cevaptır. (Çelik,1997:83) Misyon, bir işletmenin varlığının temel amacıdır. Gelecekte olmak istediği yer, şu andaki durumu, toplumdaki imajı ve yöneticilerinin dünya görüşüdür diyebiliriz.(Özevren,1997:59)

Dış Çevre Analizi: Dış çevre bilgileri , ilgili pazardaki fırsat ve tehditlerin neler olduğunu içeren bir rapordur. Müşteri beklentilerindeki değişiklikler, pazardaki değişiklikler, rakiplerin durumları, tedarikçi ile işbirliği koşulları, bölgesel pazarların oluşumu, kapalı pazarların dışa açılması, ekonomik göstergeler ve demografik özellikler gibi konular dış çevre bilgilerinin içinde yer alır.(Sennaroğlu,1997:65)Kurumun dış çevresiyle ilişkili kişiler Okul mezunlarımız,Öğrenci velileri,Orta ve büyük ölçekli işletme sahipleri,Parlamento üyeleri,Milli Eğitim Bakanı, Müsteşar, Genel Müdür(B.Paşa) ve Şube Müdürleri(B.Paşa), YÖK üyeleridir

İç Çevre Analizi: İç çevre kapsamına; örgütün insan kaynağı, finansman yönetimi, pazarlama, satın alma gibi kavramlar girer.Okulun iç çevresinde bulunan kişiler ise öğretmenler, idarecilerimiz, hizmetli ve memurlarımızdır.

SWOT ANALİZİ:Stratejik planlamada durum analizi yapılırken çok sık kullanılan, örgütün üstün ve zayıf yönleri İle fırsat ve tehlikelerin saptanmasında etkili bir analiz tekniğidir.GZFT analizi olarakta bilinmektedir.

Stratejik Hedef: Stratejik hedefler, vizyonun gerçekleşmesine yönelik adımların her biridir.(Sennaroğlu,1997:64)Görevin başarılmış sayılabilmesi için erişilmesi gerekli olan belirli ve ölçülebilir sonuçlardır.[2]

Politikalar: Politika,belirlenmiş amaçlara ulaşmak için izlenen yoldur.İnsanların hareketlerine, özellikle de kurumun genel niyetine veya amacına ulaşmada rehberlik eden normlar setidir.[3]

Kurum Değerleri:Örgütün kişiliğini belirleyen temel kültürel öğeler; değerler, inançlar, semboller kurum değerlerini oluşturur.Kurumdaki insanların önceden mevcut olan inançlarının, değerlerinin ve kanaatlerinin bir ifadesidir.[4]

Stratejiler: Hedeflerin başarılabilmesi için kaynakların yayılım yollarıdır.

Gözden Geçirme ve İyileştirme:Uygulamaya konuldukça kararları ve planları izlemek ve iyileştirmeler/düzeltmeler yapabilmeye yardımcı sistemlerdir.[5]

K A Y N A K L A R

1. Akın, Bahadır. “Küçük Ölçekli İşletmelerde Stratejik Planlama ve Yönetim” Verimlilik Dergisi, MPM Yayınları , Sayı 1, 1996

2. Aykaç,Burhan. İnsan Kaynakları Yönetimi: Ve İnsan Kaynaklarının Stratejik Planlaması, Nobel Yayım Dağıtım, Ankara,1999

3.Cafoğlu, Zuhal, “ toplam Kalite Liderliği ve Eğitim Örgütleri” Verimlilik Dergisi, MPM Yayınları , Sayı 4, 1997

4.Cafoğlu, Zuhal. Eğitimde Toplam Kalite Yönetimi, A.Akyol Ümit Kültür ve Eğitim Vakfı Yayını ,İstanbul,1996

5. Conti, Tito. Kurumsal Özdeğerlendirme, Kalder Yayınları No:20,1.basım, İstanbul 1998

6. Cordan, Bener. “Eğitim Yönetimi ve Kalite” 4. Ulusal Kalite Kongresi T.K.Y. ve Eğitimde Kalite Kalder C.1. 8-9 Kasım 1995

7. Çelik, Vehbi. “Eğitim Örgütlerinde Örgütsel Kültür ve Kalite” 4. Ulusal Kalite Kongresi T.K.Y. ve Eğitimde Kalite Kalder C.1. 8-9 Kasım 1995

8. Durmuş, Alpaslan, Stratejik Kalite Planlaması, M.Ü. Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Ders Ödevi, Haziran,1998

9. Erden, Ali Rıza . “Stratejik İnsangücü Planlaması-Verimlilik İlişkisi ve İnsan Kaynakları Geliştirilmesi” , Verimlilik Dergisi, Milli Prodüktivite Merkezi Yayını Sayı :3 1997

10. Eren, Erol. İşletmelerde Stratejik Planlama, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakultesi, İstanbul,1979

11. Eren, Erol. Stratejik Yönetim, Anadolu Üniversitesi Yayınları, No:967, 4. Basım, Eskişehir,1998

12. Ersun, Semih N. “T.K.Y. Uygulamalarında Karşılaşılan Zorluklar” 4.Ulusal Kalite Kongresi T.K.Y ve Eğitimde Kalite, Kalder 8-9 Kasım,1995

13. Gündoğdu, Erol. “T.K.Y. İnsan Kaynakları Eğitimi, Yeri ve Önemi”. M.Ü. Sosyal Bil. Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul,1997

14. Güven, Canan. “Stratejik Planlama” İ.Ü.Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul,1992

15. Hesapçıoğlu, Muhsin. İnsan Kaynakları Ekonomisi ve Yönetimi, Beta Yayımları,İstanbul,1994

16. Kavrakoğlu, İbrahim. Toplam Kalite Yönetimi , Kalder Yayınları No:10, Ocak,1998

17. Kalkan, Adnan. “Toplam Kalite Yönetiminde Eğitim ve İnsan Faktörü” Verimlilik Dergisi, MPM Yayını Sayı,1 , 1999 (99-118)

18. Köksal (Özışıkoğlu), Hayal. Kalite Okullarına Geçişte, Toplam Kalite Yönetimi, Dünya Yayımcılık, Haziran, 1998

19. Özevren, Mina. Toplam Kalite Yönetimi, Alfa Yayımları,No:349,1. Basım, İstanbul,1997

20. Özdemir, Servet. Eğitimde Örgütsel Yenileşme, PEGEM 3.Baskı, Ankara,1998

21. Özdemir, Servet. “Eğitimde Toplam Kalite Yönetimi” TKY Özel Sayısı Verimlilik Dergisi, MPM Yayını , 1996

22. Paykoç, Fersun. “ Eğitimcinin Sürekli Eğitiminde Kalite ve Yeni Yaklaşımlar” 4. Ulusal Kalite Kongresi T.K.Y ve Eğitimde Kalite C.3, İstanbul,1995

23. Sennaroğlu, Ahmet Zihni. “Stratejik Planlama Süreci” 6.Ulusal Kalite Kongresi (Toplam Kalite Yönetimi ve Ekonomi Yönetiminde Kalite), Kalder+Tüsiad, 13 Kasım 1997

24. Tak, Bilçin “Stratejik Kalite Planlaması ve Bir Model Önerisi: Hoshin Planlaması” 6.Ulusal Kalite Kongresi (Toplam Kalite Yönetimi ve Ekonomi Yönetiminde Kalite), Kalder+Tüsiad, 13 Kasım 1997

25. Tan, Serdar. “Ergonomik Bir Yönetim Tarzı: Toplam Kalite Yönetimi” Beşinci Ergonomi Kongresi:Ergonomi ve Toplam Kalite Yönetimi, MPM Yayınları, İstanbul,1995

26. Tozkoparan , Güler. “Sıfır Hatalı İnsanı Yaratmak İçin Eğitimde Toplam Kalite “Verimlilik Dergisi, Milli Prodüktivite Merkezi Yayını Sayı :3 1997 (117-130)

27. Türkel, Uluçınar, Asuman, İnsan Kaynaklarının Etkin Yönetimi, Türkmen Kitapevi, İstanbul1998

28. Üstüner,Işık Şifa. Faik Ardahan. Ercüment ,Okutmuş. “Eğitimde Stratejik Planlama, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Bolton Koleji Karşılaştırmalı Örneği” Yükseköğretimde Sürekli Kalite İyileştirme Sğempozyumu I, 2 Mayıs 1997

29. Yalçınkaya, Mustafa. “Toplam Kalite Yönetimi ve Eğitim Alanına Uygulanması” Çağdaş Eğitim Dergisi Yıl,21 Sayı 224 ,Eylül 1996

30. Yazıcı, Selim. Toplam Kalite ve İnsan Kaynakları Yönetimi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İst.Ü.Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul-1994

31. Yılmaz, Aykut Alp. “Kordsa Stratejk Yönetim Sistemi” 6.Ulusal Kalite Kongresi (Toplam Kalite Yönetimi ve Ekonomi Yönetiminde Kalite), Kalder+Tüsiad, 13 Kasım 1997

32. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt 23, Sayı 2 (2003) 61-85 74

33. Dinçer, Ö. (1998). Stratejik Yönetim Ve İşletme Politikası. İstanbul: Timaş Matbaası

---

[1] Ensari 149

[2] Ensari 149

[3] Ensari149

[4] Ensari 149

[5] Sagor ve Barnetten aktaran ensari 149