IHLAMUR AĞACI’NIN Botanik Özellikleri

Tilia argentea Desf. ex DC. (Familiası : Tiliaceae)

40 m. boya kadar ulaşabilen ve kışın yaprak döken ağaçlardır (Şekil a). Ağacın kabuğu, grimsi renktedir (Şekil b). Yapraklar, alternate (almaşlı) dizilişli olup, lamina (yaprak ayası) bütün, genellikle obliquely cordate (yaprak ayası kâlp biçiminde ve yaprak tabanı ise asimetrik) dır. Yaprak, genişçe ovate (yani geniş bir yumurtanın boyuna kesiti şeklinde olup, geniş olan kısmından sapa bağlı) şekilli olup, 7 – 13 X 5,5 – 10 cm. boyutlarındadır. Yaprağın uç kısmı sivri olup, kenarları serrate (testere dişi gibi dişli) dır (Şekil c). Yaprağın üst yüzü genellikle tüysüz, , alt yüzü ise, beyazımsı stellate (yıldız şeklinde ) ve tomentose (keçemsi) tüylerle kaplıdır. Petiole (yaprak sapı), 4,5 – 6 cm. kadar boyda olup, yine tomentose tüylerle kaplıdır. Çiçekler, sarımtrak beyaz renkli ve 7 – 10 kadar çiçekten meydana gelen inflorescence (çiçek topluluğu), cymose tiptedir (Şekil c). Bu çiçek topluluğu, pendulous (sarkar vaziyette) dur. Çiçek demetini taşıyan ortak sapın dip tarafında, parmak şeklinde bracte vardır (Şekil c, d). Bu bracte, çiçeklerden meyve meydana geldiğinde, meyvenin ve içinde taşıdığı tohumun, uçmak suretiyle yeni hayat alanlarına gitmesini sağlayan kanat şeklinde bir strüktürdür.

Çiçeği meydana getiren kısımlardan olan sepaller (çanak yapraklar), beş adet olup, ayrıdır. Yani bu parçalar, dipte birleşmiş değildir (Şekil c). Petaller (taç yapraklar), beş adet olup, yine ayrıdır, yani dipte birleşmiş durumda değildir. Stamenler (erkek organlar) çok sayıdadır (Şekil c). Bazen, körelmiş yani fonksiyonel olmayan stamenler olan staminode’lar da mevcuttur.

Çiçeğin en ortasında bulunan dişi organ olan pistilin dip kısmı olan ve içinde tohum taslaklarını bulunduran ovarium, beş odacıklı olup, her bir odacıkta ikişer tane ovulum (tohum taslağı) bulunmaktadır. Çiçekler, genellikle Haziran ayı civarında açarlar.

Meyve, nux (yani olgunlukta dışı sertleşen ve içinde genellikle bir iki tohum bulunduran meyve. Bu nux tip meyveler, dıştan herhangi bir müdahale olmazsa, kendiliklerinden açılmazlar) tiptedir. Büyüklüğü, bir leblebi kadardır. Obovoid (bir yumurtanın boyuna kesiti şeklinde. Fakat, dar olan ucundan sap kısmına bağlı) şekillidir (Şekil d). Meyvenin üzerinde, belli belirsiz hat şeklinde çıkıntılar ve siğil şeklinde, yine belli belirsiz yapılar vardır. Meyvenin üzeri, yoğun ve ince tüylüdür. Meyvenin içinde, genellikle 1 – 2 adet tohum bulunmaktadır.

Tilia argentea, genellikle deciduous (yaprak döken) ormanlarda, 50 – 400 m. rakımlar arasında yetişmektedir.

Dünyada başlıca dağılım gösterdiği yerler; Balkanlar, Romanya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti ve Ukrayna’nın batı bölgeleridir. Bir Avrupa – Sibirya elementidir.

Ülkemizde ise; Kırklareli-Vize’nin kuzeyi, Istranca Dağları, Velika Köprüsü civarı, Tekirdağ, İstanbul Belgrad Ormanları, Şile, Bursa, Bolu, Adapazarı, Zonguldak, Karabük, Çanakkale, Bayramiç, İzmir ve Hatay civarı, başlıca dağılım gösterdiği bölgelerdir.

Yukarıda botanik özellikleri açıklanan Tilia argentea türü, Kırklareli-Vize’de de yetişen ıhlamur ağacı türüdür. Bundan başka, ülkemizde bulunan üç ıhlamur türü daha vardır. Bu ıhlamur türleri ve yetiştikleri yerler ise; şöyledir:

Tilia rubra DC. subsp. caucasica (Rupr.) V. Engler: Bu ıhlamur türü, genellikle yaprak döken karışık ormanlarda yetişir. Anavatanı Kafkasya’dır. Ülkemizde, Bolu, Zonguldak, Samsun, Giresun, Gümüşhane, Çoruh Havzası, Kars, Çanakkale ve İzmir civarında dağılım gösterir.

Tilia cordata Miller : Bu ıhlamur türünün anavatanı İngiltere olup, Avrupa’da çok yaygındır ve ülkemizde sadece İstanbul – Çilingoz’da yetişir (Şekil f,g,h).

Tilia platyphyllos Scop. : Bu ıhlamur türü ise, genellikle kireçtaşından meydana gelmiş olan yerlerde ve / veya karışık ormanlarda, 1000 – 1500 m. arasında rakımlarda yetişir. Ülkemizde, Trabzon Sümela, Çanakkale ve Isparta civarında dağılım gösterir (Şekil a, b,c,d,e).

Bu özelliklerinin yanında, “acaba ıhlamurun sağlığa ne gibi faydaları var?” diye merak ettiniz. Acaba bu güzel ağacın, insan sağlığına ne gibi faydaları varmış? Bir sonraki makaleyi bekleyin!